Tora Bilgisi

Sözlü Tora 2 – Mişna, Gemara, Talmud ve Kabala

Bene Yisrael tarih boyunca Tora öğrenmeyi hiçbir zaman bırakmamış ve Moşe’nin Tora’yı almasından günümüze kadar Sözlü Tora hiçbir değişikliğe uğramadan aralıksız bir şekilde iletilmiştir. Her dönemde Bene Yisrael’in ileri gelen ve Sözlü Tora’yı aktaran bütün Navilerin, Tanaim, Amoraim, Geonim, Reşonim ve Aharonim’in kimler olduklarını, doğum ve ölüm tarihlerini ve liderliği arkalarından kimlere ilettiklerini ayrıntıları ile bilmekteyiz. Sözlü Tora’nın aktarılması varsayımlarla değil, özellikle her nesilde ağızdan ağıza geçirilerek olmuştur. Önceki nesilde kesin olan bir öğretiye itiraz edilmez. Bu sebeple bir haham öğrendiklerini ağızdan ağıza kendi hahamından (o da onun hahamından Moşe Rabenu’ya kadar) aldığını söylediğinde itiraz etmek mümkün değildir. Hahamların öğretileri iletmesi büyük bir titizlik içinde ve tam bir şekilde olmuştur. Herkes ilettiğini kimlerden hangi durumda aldığına, ve bunları, tam olarak, aldıkları hahamların söylemiş olduğu gibi, aynı dille değiştirmeden iletmeye dikkat etmiştir.

 

Sözlü Tora, Rabi Yeuda Anasi zamanında yazıya geçirilmiştir. Onun dönemine kadar her nesil boyunca Yahudiler Tora’daki her mitsvayı Sinay’dan almış olduğumuz sözlü açıklamalarla yerine getirmişlerdir. Birinin kalkıp farklı bir yorum getirmesi halk tarafından kabul edilmezdi ve “biz mitsvaları nasıl yerine getireceğimizi, ve nesilden nesile ne aldığımızı tam olarak biliyoruz” derlerdi. Mitsvaların her gün aralıksız olarak yerine getirilmesi farklı açıklamaları ve buluşları çürütecektir. Bu sebeple, herhangi birinin Tora’nın açıklamalarını uydurduğunu iddia etmek mümkün değildir.

 

Binlerce senelik sürgünden sonra dahi birbirlerinden uzak kalan her Yahudi’nin aynı Yazılı Tora, aynı Sözlü Tora ve aynı mitsvalarla geldiği ve aralarında fark olmadığı görülmektedir. Dünyanın her bir tarafına dağılmış tüm Yahudiler’in aynı hatayı yapması mümkün olmadığına göre Tora’nın ve açıklamalarının, verildiğinden bu yana değişmediklerinden emin olabiliriz.

 

Sözlü Tora ve Hahamların Yetkisi

 

Tora ve açıklamaları bize Tanrı tarafından verilmiştir. Buna karşın hayat düzenimizin bir kısmının hahamların yapmış olduğu ‘Takanalar’a dayalı olduğunu görmekteyiz. Hahamların bu yetkisi nereden kaynaklanmaktadır?

 

Tüm nesiller boyu halkın başında Tora’yı iyi bilen ve devamlı Tora öğrenip halka öğreten ‘Sanhedrin’ bulunurdu.

 

Tanrı, Moşe’ye “Bana Yisrael’in ileri gelenlerinden, halkın ileri gelenleri ve denetçileri olarak tanıdığın yetmiş kişi topla” dedi. “Onları Buluşma Çadırı’na getir ve orada seninle hazır dursunlar. İnip orada seninle konuşacağım ve üzerindeki Ruh’u arttırıp onların üzerine yerleştireceğim. Halkın yükünü seninle taşıyacaklar ve sen tek başına taşımak zorunda kalmayacaksın. (Bamidbar 11:16-17)

 

Ayette de görüldüğü üzere Tanrı Moşe’ye, Yisrael’in yaşlı bilgelerinden yetmiş kişiyi, ona yardım etmek amacıyla toplamasını söylemektedir. Her nesilde böyle bir kurul vardı ve bu kurul, İkinci Bet Amikdaş döneminde, Mişna’nın diliyle ‘Sanhedrin’ olarak adlandırılmıştır.

 

O dönemde olacak Levi-Koenler’e ve yargıca gelip açıklama isteyeceksin ve sana yargı kararını açıklayacaklar. Sana Aşem’in seçtiği o yerden açıklayacakları karara göre hareket etmeli, sana öğretecekleri her şeyi titizlikle uygulamalısın. Sana öğretecekleri öğretiye ve sana söyleyecekleri yargıya göre davranmalı, sana açıklayacakları karardan sağa veya sola sapmamalısın. Ve orada Tanrın Aşem’e hizmet etmek üzere duran Koen’i veya yargıcı dinlemeyerek küstahça davranan kişi [olursa], o kişi ölecektir. Yisrael’den kötülüğü yok etmelisin. (Vayikra 17:9-12)

 

Tora, bu iki ayetle hahamlara Tora’yı açıklama ve Takana yapma konusunda yetki vermektedir.

 

Takanot ve Gezurot, hahamların zamanın gereksinimlerine göre eğitim, sosyal ve dini alanlarda koydukları kanunlardır. “Takanot”, genelde sosyal ve dinsel düzenin sağlanması ve toplumun varlığını sürdürebilmesi için konulan kurallardır. “Gezerot” ise toplumda özellikle dinsel ve ahlaki konuda olan düşüşü engellemek için konulmuşlardır.

 

Talmud nedir?

 

Sinay Dağı’ndan Tanrı’dan alınan Tora (Yazılı ve Sözlü Tora) ve tüm öğretiler Moşe’den onun öğrencisi Yeoşua’ya, Yeoşua’dan zamanın yaşlılarına (alimlerine), yaşlılar da peygamberlere ve peygamberler de Sanhedrin (Anşe Keneset Agedola) üyelerine iletmişlerdir. Bu olay M.S 1. yüzyılın ortalarına kadar aktarılmaya devam etmiştir. Bu dönemde Yahudiler başka milletlerin boyunduruğu altına girdiler. Bu güçlü devletler tarafından dini özgürlükleri kısıtlandı, Tora öğrenmeleri ve gelecek nesillere öğretmeleri yasaklandı. Bu devirde öğrenilecek mevzuların akılda tutulmayacak kadar çoğalması, Tora öğreniminin yasaklanması, Yahudi dininin istikbalini tehlikeye düşürmekteydi. Romalıların baskısıyla sözlü birkimin yok olma olasılığı karşısında Rabi Yohanan Ben Zakay, Yeruşalayim’den Yavne’ye yerleşir ve bilgileri toplamaya başlar. M.S 200 yıllarında Yisrael topraklarında yaşayan dönemin en büyük alimlerinden biri olan Rabi Yeuda Anasi konuya önemle eğilir ve Sözlü Tora’yı yazıya dökerek diğer nesillere geçmesini sağladı. Kendisinin yarattığı bu büyük  eser Mişna’dır. Mişna altı bölümden oluşur: Zeraim (Tarım), Moed (Bayram),  Naşim (Evlilik), Nezikin (Zarar), Kodaşim (Kutsallık), Taarot (Saflık)

 

Mişna “etüt etmek için tekrar” anlamına gelir. Bu eser üç yüzyıl boyunca büyük din alimleri tarafından tartışılmış ve çeşitli açıklamalar ile genişletilmiştir. Ağır Roma baskıları bile Yahudi Milleti’nin prensiplerini, ruhunu ve Tora öğrenimini bozmayı başaramamıştır. Yahudi tarihinin en büyük bilginleri, hahamları bu dönemde ortaya çıkmıştır. Tora merkezleri, Yeşivalar (din okulları) dolup taşmış ve buralarda yetişen Tora öğretmenleri Yahudiliğe ışık tutmuşlardır. Mişna’da ismi geçen (Tanaim olarak bilinen) önemli Tora alimlerinin başında İlel ve Şamay gelir. İlel ve Şamay beraberce Yahudilik için önemli katkılarda bulunmuşlardır. Manevi liderlerin yetişmesi ve ileriye dönük yaptıkları sistematik çalışmalar sayesinde dine önemli yenilikler getirmişlerdir. Bu iki liderin beraberce yaptıkları liderliğe Zugot (çift) adı verilmiş ve bu düşünce beş nesil devam etmiştir. Bu süre içerisinde Mişna’nın tamamı derlenmiş ve yazılı olarak son halini almıştır. Dönemin en ünlü din adamlarından  Rabi Akiva, efsanevi kahraman Bar Kohba’nın Roma zulmüne karşı baş kaldırmasında önemli bir rol oynamıştır. Düşmanlara karşı yapılan bu başkaldırma dönemin en son ayaklanmalarından biriydi. (Milattan Sonra 135) Rabi Yeuda Anasi zamanına kadar gelmiş tüm din bilginlerine Tanaim (öğretmenler); Mişna’yı geniş bir şekilde açıklamaya ve yorumlamaya çalışan kişilere de Amoraim adı verildi. 300 sene boyunca Gemara’nın yazıldığı sıralarda Yahudi milletinin merkezi Babil olmuştur. Babil’de yaşayan iki büyük bilgin Rav Aşe ve Ravina tarafından bu açıklamalar Gemara adlı eserde toplanmıştır. Gimara’nın kelime anlamı “gelenek haline gelmiş olan öğrenim” demektir. Gemara, Mişna’nın açıklamasını, keza bu açıklamaların da sonuçlanması için din bilginleri arasındaki tartışmaları içerir. Gemara aynı zamanda din bilginlerinin ahlak öğretilerini güzel örneklerle açıklar. Ahlaki, hukuki ve felsefi konulardan geniş bir şekilde bahseder. Mişna ve Gemara eserlerinin toplamına Talmud adı verilir. Talmud kelimesi öğrenim anlamına gelir.Talmud’un iki ayrı baskısı vardır. Biri 4. yüzyılda Erets Yisrael’de yazılmıştır. Bu eser “Talmud Yeruşalmi”, diğeri 5. yüzyıl sonlarına doğru Babil’de yazıldığı için de “Talmud Bavli” diye adlandırılmıştır. Talmud Yeruşalmi diğerinden çok kısadır. Zira 3. yüzyıl sonu ile 4. yüzyılda Erets Yisrael’de yaşayan ve dinle uğraşan bilginlerin rahat çalışmalarına mani olunmuştur. Talmud Yeruşalmi’ye nispetle daha iyi şartlar altında yazılmış olan Talmud Bavli, daha olgun ve parlak fikirleri kapsar.

 

Kabala nedir?

 

Kabala, Sözlü Tora geleneğinin bir parçasıdır. Kelime anlamı “alınan” olup, Kabala, Yahudi mistik geleneğidir. Tora’nın ruhu ve içsel boyutudur. Kabala insan tarafından tasarlanmış bir teoloji değil, tersine Aşem tarafından iletilen ve insanlar tarafından alınan İlahi bilgidir. Kabala, yaratılışın amacı, Aşem’in dünyayı nasıl yarattığı, ruhun inişi, İlahi takdir ve Tora ve mitsvalar’ın anlam ve yararları gibi temel konuları ele alır.

 

 

 

Tanrınız Aşem’in ardından yürüyün ve [yalnız] O’ndan çekinin, O’nun emirlerini gözetin ve O’nun Sözü’nü dinleyin, O’na ibadet edin ve O’na yapışın. (Yasa’nın Tekrarı 13:5)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir